Ułatwienia dostępu
  • 22 845 19 89
  • sekretariat@bpmokotow.waw.pl
  • ul. Wiktorska 10, 02-587 Warszawa

Logotyp Biblioteki z białą nazwą

Mężczyzna z wąsami uchyla melonika, w tle budynki, drzewa i ławeczka
il. Krystyna Lipka-Sztarbałło

Uroczyste nadanie Bibliotece Mokotów imienia Zygmunta Łazarskiego miało miejsce 16 listopada 1996 roku. Tak, to już 30 lat, odkąd patronuje nam wybitny polski drukarz, księgarz i bibliofil.

Nie sposób przecenić, jak wiele zasług ma Zygmunt Łazarski (1885-1943?) dla sztuki książki i polskiego drukarstwa. To postać niezwykła, o ciekawej biografii, ale wciąż mało znana. Niewiele wiemy o tym, jakim był człowiekiem (choć jego bilety wizytowe poddaliśmy badaniu grafologicznemu), nie znamy też niektórych faktów z jego życia – na przykład dokładnej daty śmierci. Wiadomo tylko, że zginął w obozie Auschwitz na początku 1943 roku. Jednak jego działalność wydawnicza zasługuje na to, by jak najwięcej osób się o niej dowiedziało.

Czy wiecie, że po odzyskaniu niepodległości to właśnie Zygmunt Łazarski w 1931 roku wprowadził do druku pierwszą polską czcionkę tzw. antykwę Półtawskiego, która została zaprojektowana z myślą o specyfice i estetyce języka polskiego? To jednak nie koniec jego zasług!

Książka ambasadorką polskiej kultury

Zygmunt Łazarski uważał drukarstwo za kluczową gałąź sztuki i przemysłu narodowego. Przekonywał, że estetyka polskiej książki świadczy o poziomie kultury całego kraju i dociera tam, gdzie architektura czy sztuka stacjonarna nie mają dostępu.

  • Po powrocie ze studiów na paryskiej Sorbonie i praktyk w Wiedniu zreorganizował rodzinną drukarnię Tłocznię Władysława Łazarskiego przy ul. Złotej, wprowadzając nowatorskie etaty kierownika artystycznego i technicznego.
  • Kunsztowne druki z jego oficyny zdobywały wyróżnienia i medale na Międzynarodowych Wystawach Pięknej Książki, m.in. w Paryżu, Brukseli i Lipsku.

Jeżeli cudzoziemiec na to, aby zapoznać się z architekturą którego z krajów, musi wybrać się w podróż (...), to druk i książka idą same między obcych i tam mówią o stanie kultury swojego kraju.

Źródło: artykuł „W sprawie naszego drukarstwa”, Kurier Warszawski z 8 kwietnia 1919 r. 

Nowa estetyka i polska czcionka

Dla Łazarskiego książka nie była jedynie zbiorem wydrukowanych stron, lecz spójną kompozycją plastyczną. Odrzucał przypadkowość na rzecz przemyślanej harmonii.

  • W 1931 roku wdrożył do druku tzw. antykwę Półtawskiego – pierwszą oryginalną czcionkę zaprojektowaną specjalnie dla języka polskiego przez grafika Adama Półtawskiego, który był w jego drukarni kierownikiem artystycznym.
  • Wydawał prestiżowe serie zawodowe i bibliofilskie, piosenki, nuty oraz unikaty, takie jak „Teka drzeworytów ludowych dawnych...”, odbita bezpośrednio z zabytkowych XIX-wiecznych klocków.

Książka ma być estetyczna, jako całość, a nie dzięki którejkolwiek ze swych części składowych, czy to okładki, czy ilustracji, czy tytułu, itd. Estetyka książki wyrażać się winna jako zestrój (...) formatów, świateł, plam, itd.

Źródło: artykuł „Książka artystyczna”, „Sztuka i praca” z grudnia 1928 r.

Pasja bibliofilska i marzenie o Muzeum Książki

Jako jeden z najwybitniejszych polskich bibliofilów gromadził cenne woluminy dotyczące historii i techniki graficznej, specjalizując się w drukach dawnych oficyn warszawskich, w tym Michała Grölla i Drukarni Banku Polskiego.

  • W kwietniu 1921 roku znalazł się w gronie założycieli Towarzystwa Bibliofilów Polskich w Warszawie.
  • Wystąpił z inicjatywą powołania w Warszawie Polskiego Muzeum Książki i był gotów przekazać na ten cel swój prywatny, XVIII-wieczny pałacyk „Kasztelanka” nad Wisłą.                   

Wizjonerstwo i odbudowa branży wydawniczej

Łazarski walczył o odbudowę branży drukarskiej po zniszczeniach, jakie powstały podczas 123 lat zaborów.

  • Był pomysłodawcą i prezesem spółki Zakłady Mechaniczne dla Przemysłu Graficznego, pomagającej polskim zakładom w zakupie nowoczesnych maszyn.
  • Około 1930 roku rozpoczął budowę nowoczesnej siedziby dla swojej drukarni przy ul. Sandomierskiej 12/14 na Mokotowie. Niestety, budowy nie ukończył – jego firma zbankrutowała.

Nie chodzi mi o wyjednanie drukarstwu miejsca pierwszego przed innemi gałęziami wytwórczości narodowej, chodzi mi o niezapomnienie o niem.

Źródło: artykuł „W sprawie naszego drukarstwa”, Kurier Warszawski z 8 kwietnia 1919 r. 

Poznajcie lepiej naszego patrona. O Zygmuncie Łazarskim będziemy wam przypominać przez cały rok, świętując 30-lecie nadania jego imienia Bibliotece Mokotów.

Stopka

Logotyp Biblioteki

DYREKCJA

ul. Wiktorska 10

02-587 Warszawa

Biuro czynne:

poniedziałek - piątek

8.00 - 16.00

PUNKTY BIBLIOTECZNE

©2026 Biblioteka Publiczna w Dzielnicy Mokotów m.st. Warszawy.