80-lecie biblioteki nr III. To pierwsza filia dla dzieci na Mokotowie
Siedzibą mokotowskiej „trójki”, czyli Biblioteki dla Dzieci i Młodzieży nr III, nie zawsze była ulica Tuchlińska. Od 1946 roku filia wielokrotnie zmieniała lokalizację.
Biblioteka nr III, która obecnie mieści się w pawilonie przy ul. Tuchlińskiej 2a, jest pierwszą na Mokotowie placówką dla najmłodszych czytelników, a ogólnie drugą biblioteką w dzielnicy. Zorganizowała ją, a później prowadziła Zofia Rodziewiczowa. Została udostępniona czytelnikom zimą 1946 roku – uroczyste otwarcie i przecięcie wstęgi przez pierwszego czytelnika nastąpiło 17 lutego. W tym roku mija dokładnie 80 lat od tej daty. Piękny jubileusz, prawda? O pierwszej placówce dla dzieci na Mokotowie powstała nawet praca magisterska. Specjalnie dla was wybraliśmy najciekawsze momenty z historii „trójki”.
Wielokrotne zmiany adresów
„Trójka” to biblioteka, które mieściła się pod największą liczbą adresów ze wszystkich mokotowskich filii. Początkowo borykała się z bardzo ograniczoną przestrzenią i trudnymi warunkami. Od 1946 roku filia miała aż pięć lokalizacji:
od 1946 roku: ul. Malczewskiego 19 – biblioteka powstała w budynku czytelni naukowej, zajmując lokal o powierzchni zaledwie 45 m²
od 1948 roku: ul. Woronicza 8 – filia przeniosła się do budynku szkoły, w czytelni było 60 miejsc
od 1953 roku: ul. Wałbrzyska 5 – kolejna przeprowadzka do szkoły podstawowej (wtedy nazywanej powszechną), gdzie warunki były fatalne: ciasno, zimno, ciemno i bez zaplecza
od 1965 roku: ul. Obrzeżna 16 – metraż zmniejszył się do 35 m², choć lokal składał się z trzech pokoi, lokal znajdował się w otoczeniu zakładów przemysłowych, z dala od szkół i przedszkoli
od 1970 roku: ul. Tuchlińska 2a – początkowo biblioteka dla dzieci zajmowała tylko jedno pomieszczenie, a w drugim mieściła się wypożyczalnia nr 95; w 1981 roku filii nr III przekazano cały pawilon, czyli dwa pomieszczenia (184 m²).
I tak już od 56 lat siedzibą „trójki” jest samodzielny, przestronny budynek przy ul. Tuchlińskiej 2a w otoczeniu zieleni (topoli i kasztanowców) położony w bliskim sąsiedztwie przedszkola oraz szkół.
Determinacja czytelników i niezwykły przekrój społeczny
W 1953 roku biblioteka mieściła się przy ul. Wałbrzyskiej 5 – panowały tam fatalne warunki: było ciasno, ciemno i bardzo zimno. Mimo to frekwencja dopisywała (100–250 dzieci dziennie), a brak miejsca na krzesłach nie stanowił przeszkody – dzieci potrafiły czytać książki, siedząc bezpośrednio na podłodze.
W 1965 roku placówkę przeniesiono na ul. Obrzeżną 16, co uznano za niefortunną lokalizację. Biblioteka znalazła się w samym centrum osiedla przemysłowego Służewiec, otoczona wyłącznie zakładami pracy. Choć dzieci z przedszkoli i szkół miały tam daleko, chętnie zaglądały do środka, gdyż było to jedyne miejsce w okolicy, gdzie mogły pożytecznie spędzić czas.
Działalność biblioteki w PRL-u
Początkowo biblioteka nr III była jedynie czytelnią, książek nie wypożyczano dzieciom do domu. Dopiero w 1965 roku po przenosinach na ul. Obrzeżną podjęto decyzję o zmianie czytelni w wypożyczalnię. Od 1 lutego tego roku biblioteka funkcjonowała głównie jako wypożyczalnia, choć wygospodarowano w niej również kilka miejsc dla dzieci chcących czytać na miejscu.
Ciekawe, że w 1971 roku biblioteka zdobyła jedno z pierwszych miejsc w Warszawie za... „popularyzację książek pisarzy radzieckich i skuteczne wzbogacanie wiedzy czytelników o ZSRR”. A w konkursie na 40-lecie PRL-u biblioteka przy Tuchlińskiej zajęła 1. miejsce i otrzymała czterotomową encyklopedię.
Biblioteka nie ograniczała się tylko do udostępniania książek. Organizowano w niej spotkania z nietuzinkowymi postaciami, np. lotnikami, inżynierami czy uczestnikami walk o wyzwolenie narodowe. W filii na spotkaniach autorskich bywali czołowi autorzy książek dla dzieci:
Adam Bahdaj
Hanna Ożogowska
Janusz Przymanowski
Edmund Niziurski
Aleksander Minkowski
Alina i Czesław Centkiewiczowie
Joanna Papuzińska
Joanna Olech
Grzegorz Kasdepke
Dorota Gellner.
W placówce dużym powodzeniem cieszyły się bajki opowiadane podczas wyświetlania przeźroczy oraz inscenizowane teatrzyki kukiełkowe. Odbywały się też bale przebierańców. W bibliotece toczyło się życie!
Coraz więcej książek, coraz więcej czytelników
Księgozbiór i liczba czytelników Biblioteki dla Dzieci i Młodzieży nr III systematycznie rosły, ale największy rozwój nastąpił po przeniesieniu placówki do pawilonu przy ul. Tuchlińskiej. O ile w 1946 roku biblioteka dysponowała zaledwie 695 woluminami, o tyle w połowie lat 70. ich liczba zbliżyła się do 9000, a roczna liczba wypożyczeń przekroczyła 40 000.
Bibliotekarze dbali o to, by księgozbiór był dobrze dopasowany do potrzeb czytelników, choć mierzyli się też z pewnymi brakami. Nie brakowało literatury pięknej, choć zbyt mało było powieści obyczajowych dla starszych dziewcząt. Początkowo brakowało też leksykonów i encyklopedii niezbędnych jako pomoce szkolne. W latach 70. biblioteka nie uniknęła wpływów ideologicznych – duży nacisk kładziono na popularyzację literatury autorów radzieckich oraz książek społeczno-politycznych. Natomiast w latach 80. filia otworzyła się na najmłodszych czytelników: wprowadzono twarde książeczki z elementami ruchomymi oraz zabawki w kąciku zabaw, aby przyciągać dzieci niemal od wieku niemowlęcego.
Na koniec 2025 roku w Bibliotece dla Dzieci i Młodzieży nr III przy Tuchlińskiej zarejestrowanych było 1296 czytelników (aktywnych było 95 proc.), którzy w ciągu roku wypożyczyli 31 492 książki. W katalogu bibliotecznym było 35 735 książek i 278 gier planszowych.
Najstarszej bibliotece dla dzieci na Mokotowie życzymy kolejnego pięknego jubileuszu!
